Oprichting van Pelvired in 1994
De vzw Pelvired werd opgericht op 6 september 1994 (statuten gepubliceerd op 14 februari 1995), op initiatief van de Antwerpse uroloog, Prof. JJ Wyndaele, pionier van de interuniversitaire en certificerende opleiding in Vlaanderen. Het hoofddoel van de vereniging is de Pelvio-Perineale Revalidatie te bevorderen en de wetenschappelijke ontwikkeling te stimuleren.
Begin de jaren 80 integreerde België de Bekkenbodemrevalidatie (BBR) als een nieuwe therapie bij de behandeling van urine-incontinentie. De revalidatie was op dat moment voornamelijk, zo niet uitsluitend, gebaseerd op de versterking van de bekkenbodemspieren. In 1994 werd de Bekkenbodemrevalidatie een bewezen aanpak bij de behandeling van incontinentie, met een aanbeveling van graad A door de ICS. Sindsdien heeft de revalidatie zich sterk ontwikkeld. Nieuwe technieken worden erkend door de Evidence Based Practice (EBP) en vereisen een specifieke bijscholing in deze nieuwe competentie. Op 22 april 2014 werd een Ministerieel Besluit gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad, waarbij een BBK (Bijzondere Beroepskwalificatie) in Abdomino-Pelvische Revalidatie en Perinatale Kinesitherapie werd erkend. Dit stelt gespecialiseerde kinesitherapeuten in staat zich te beroepen op de Bijzondere Beroepskwalificatie (BBK), mits zij voldoen aan de in het MB gepubliceerde normen. Momenteel bieden verschillende universiteiten de mogelijkheid om certificerende opleidingen van 45 ECTS te volgen die voldoen aan de bijzondere erkenningscriteria.
Bijdrage van Pelvired aan de bekkenbodemrevalidatie
Pelvired heeft ruimschoots bijgedragen aan deze evolutie en erkenning van de BBR : zij heeft deelgenomen aan het schrijven van de nomenclatuur rond bekkenbodemrevalidatie, aan het verkrijgen van de BBK, aan de verdediging van de revalidatie als competentie van de kinesitherapie binnen het Federaal Wetenschappelijk Comité, en aan nog veel meer. Maar ook aan het doorgeven van de nieuwste ontwikkelingen aan haar leden.
Sinds haar oprichting heeft Pelvired steeds gepleit voor een multidisciplinaire aanpak gebaseerd op de integratie van huisartsen, specialisten, kinesitherapeuten, apothekers, psychologen, seksuologen en andere medische en paramedische beroepen.
Pelvired is een dynamische vereniging die regelmatig de laatste wetenschappelijke nieuwtjes en inzichten deelt met haar leden. Op welke manier ? Via webinars, congressen of andere kwalitatieve wetenschappelijke activiteiten op het gebied van de Pelvio-Perineologie.
Wat is de bekkenbodem of het perineum?
De bekkenbodem is een anatomische zone die de onderkant van het bekken afsluit en bestaat uit een geheel van spieren, fascia's, pezen en ligamenten.
The referenced media source is missing and needs to be re-embedded.
De BEKKENBODEMSPIEREN (BBS) zijn allemaal klein (ongeveer 4 cm van voor naar achter en 6 cm breed) en maken deel uit van deze bekkenbodem. Ze bevinden zich tussen het schaambeen en het staartbeen van voor naar achter, en tussen de twee zitbeenderen lateraal. Ze vormen een ruitvormig geheel.
Deze spieren spelen een rol bij het bewaren van de urine- en fecale continentie, bij de lumbopelvische stabiliteit en bij de seksuele functies. Naast de contractie is ook de ontspanning van groot belang om onder andere de mictie, de defecatie en een harmonieus seksleven mogelijk te maken.
Boven het perineum bevinden zich de bekkenorganen.
Bij de vrouw: de blaas vooraan, de baarmoeder in het midden en het rectum achteraan. Het perineum wordt doorkruist door de urethra, de vagina en het anaal kanaal.
The referenced media source is missing and needs to be re-embedded.
Bij de man: de blaas, de prostaat en het rectum. Het perineum wordt doorkruist door de urethra en het anaal kanaal.
The referenced media source is missing and needs to be re-embedded.
Onbekendheid rond het perineum
Dit gebied is vaak slecht gekend, taboe, verwaarloosd of zelfs mishandeld doorheen het leven. De BBS spelen een rol bij het bewaren van de urinecontinentie bij een verhoging van de intra-abdominale druk, bij de controle van de blaas via een remmend reflexmechanisme, bij het bewaren van de fecale continentie (ophouden), en zijn eveneens noodzakelijk voor een harmonieus intiem en seksueel leven.
De mannelijke en vrouwelijke bekkenbodem kan gedurende het leven heel wat aandoeningen ondergaan. Deze problemen zijn frequent en kunnen +- invaliderende stoornissen veroorzaken in het sociale, intieme, seksuele, sportieve en professionele leven. De meeste patiënten durven er niet over te praten met hun naasten en aarzelen lang voor ze een zorgverlener raadplegen. Hoewel het onderwerp vaak ter sprake komt bij vrouwen (naar schatting lijdt één op drie vrouwen aan aandoeningen van de bekkenbodem) of kinderen, is dit minder het geval voor mannen die ook kunnen lijden aan gelijkaardige problemen met dezelfde fysieke, relationele en/of psychologische gevolgen.
Welke aandoeningen kan men tegenkomen?
De symptomatologie gerelateerd aan bekkenbodemklachten kan zich op verschillende manieren manifesteren; ze kunnen afzonderlijk of gecombineerd voorkomen. Hieronder volgen enkele van de meest voorkomende manifestaties:
Urinaire stoornissen
- De Inspanningsincontinentie: Dit type incontinentie wordt veroorzaakt door drukverhoging bij hoesten, niezen, lachen, snikken, schreeuwen, braken, tillen, lopen of andere inspanningen.
- De Urgentie-incontinentie (Mictiedrang): Sterke, plotse drang om te urineren, zowel overdag als 's nachts, die men niet kan beheersen. Dit kan gepaard gaan met urineverlies. Men spreekt dan van aandrangincontinentie.
- De gemengde incontinentie: een combinatie, in wisselende verhouding, van beide vormen van urine-incontinentie (inspanningsincontinentie en urgentie-incontinentie).
- De Pollakisurie: een abnormaal hoge mictiefrequentie, vaak met kleine hoeveelheden.
- De Dysurie: moeite met urineren, vertraagde urinestraal, zwakke of intermitterende straal, noodzaak om te persen of bijzondere houdingen aan te nemen. Deze moeilijkheid kan te wijten zijn aan een gebrek aan contractie van de Detrusor (blaaspierspier) of aan een obstakel. Ze kan ook gedragsmatig zijn, bij personen met een syndroom van zeldzame mictie (minder dan 3 micties/dag).
- De Enuresis: onvrijwillig en onbewust urineverlies tijdens de slaap.
- De Nycturie: het feit dat men 's nachts frequent opstaat om te urineren.
Stoornissen van de pelvische statiek
- Het Descending Perineum Syndroom: Overmatige daling van de bekkenbodem bij een duwbeweging met een abnormale verlaging in rust.
- De Prolaps: afdaling van urogenitale organen.
- De Rectocèle (of rectumverzakking): verslapping van de wand tussen het rectum en de vagina.
- De Cystocèle (of blaasverzakking): de meest voorkomende prolaps (80% van de gevallen): verzakking van de blaas in de vagina.
- De Hysterocèle (of baarmoederverzakking): afdaling van de baarmoeder in de vagina.
- Pelvische, peri-pelvische, abdominale en pelvio-perineale pijn (algieën): endometriose, myofasciaal syndroom, peri-operatief (hysterectomie, prostatectomie), enz.
- De chronische perineale pijn: is frequent en wordt gedefinieerd als pijn die langer dan 3 maanden aanhoudt in de bekkenregio. Voorbeelden: Alcock-syndroom, pudendalgie, clunealgie, vulvodynie, vestibulitis, enz.
- De "bevroren", immobiele bekkenbodem: een zeldzame situatie die het ultieme stadium van degeneratie van de bekkenbodem vormt.
Seksuele disfuncties
Seksuele disfuncties worden gekenmerkt door een verstoring van de interesse, het verlangen, de opwinding, de vaginale lubricatie en het orgasme.
Ze kunnen geassocieerd zijn met pijn, inspanningsincontinentie, medische problemen (pelvische radiotherapie, verwijdering van de baarmoeder…), psychologische of contextuele factoren.
Deze problemen kunnen primair zijn (stoornis die altijd heeft bestaan) of secundair (ten gevolge van een trauma, een chirurgische ingreep, enz.).
In de bekkenbodemrevalidatie kan men ingrijpen op seksuele problemen zoals:
- Urineverlies tijdens seksuele betrekkingen,
- De Dyspareunie: pijn bij de poging tot of het uitvoeren van vaginale penetratie of tijdens geslachtsgemeenschap.
- Het Vaginisme (onmogelijkheid tot penetratie): Gedefinieerd als de moeilijkheid van de vrouw om penetratie toe te staan, ondanks de wens om dit te doen. Er is vaak een vermijdingsreactie en anticipatie, door angst of pijnervaringen, met onvrijwillige contractie van de bekkenbodemspieren (hypertonie).
- De vaginale anorgasmie: verlies van vaginale sensatie tijdens seksuele betrekkingen. De oorzaken zijn veelvoudig en de behandeling valt vaak onder de bevoegdheid van een seksuoloog.
In de kinesitherapie wordt dit symptoom soms geassocieerd met een hypotonische bekkenbodem, dat wil zeggen een slappe bekkenbodem, bijvoorbeeld in de postpartumperiode.
- Problemen met erectiedisfunctie
Dysfuncties rond de Perinatologie
Vrouwen zijn vatbaar voor allerlei gevolgen na de zwangerschap en/of de bevalling (littekens, bekkenbodemklachten, prolaps, incontinentie, musculoskeletale pijn, enz.).
Wat is de bekkenbodemrevalidatie (BBR)?
De Bekkenbodemrevalidatie behandelt de verschillende problemen van de pelvio-perineale regio, zoals urine- of fecale incontinentie, urineretentie, constipatie, orgaanverzakking, bepaalde seksuele stoornissen of pijn bij volwassen mannen en vrouwen, maar ook bij kinderen.
- Het kan gaan om een curatieve conservatieve behandeling van uro-gynecologische en proctologische symptomen: dat wil zeggen zonder gebruik te maken van operatieve of medische technieken.
- Pre-operatieve begeleiding: uitleg aan de patiënt over adviezen en oefeningen voor de bekkenbodemspieren vóór de operatie, zodat deze betere postoperatieve resultaten geeft.
- Postoperatieve begeleiding in de acute fase: voortzetting en aanpassing van de oefeningen die tijdens de pre-operatieve fase zijn aangeleerd.
Enkele kinesitherapietechnieken die kunnen worden gebruikt in BBR
Therapeutische educatie:
Om de patiënt autonoom te maken in zijn behandeling, is het essentieel dat hij begrijpt wat hem overkomt en hoe hij moet handelen. Een belangrijk deel van de kinesitherapeutische behandeling zal dus gebaseerd zijn op het doorgeven van informatie over de anatomie en het functioneren van de bekkenbodem, de mictie, de defecatie, de fisiopathologie, enz. Hem duidelijke en geruststellende uitleg geven zodat hij gemotiveerd blijft en actief deelneemt aan zijn behandeling.
De cognitief-gedragsmatige (her-)educatieve aanpak
Om bepaalde leefgewoonten van de patiënt te wijzigen, aan te passen of te elimineren door hem gerichte en aangepaste adviezen te geven.
Een veelgebruikt hulpmiddel is het mictiedagboek dat als basis dient voor het identificeren en corrigeren van risicovolle gewoonten. Hieronder nog enkele andere:
- Uitleg over houdingsgewoonten bij mictie en defecatie
- Gedragsmatige blaasconditioning
- Hygiënisch-diëtistische adviezen: voeding, aanbevelingen over vochtinname, beroep, fysieke activiteiten, sportactiviteiten, intieme relaties…
- Adviezen over hometraining
De motivatie en de actieve deelname van de patiënt zijn van primordiaal belang voor goede resultaten op lange termijn!
Het werken aan de bekkenbodemspieren
Proprioceptie
Bewustwording van het lichaamsschema en de specificiteit van perineale contractie (bewustmaking). De kinesitherapeut kan ook gebruik maken van manuele controle of apparaten die de contracties voor de patiënt visualiseren (biofeedback).
Versterking
Net als bij elk ander spier kan het functioneren van de BBS worden verbeterd door oefeningen. Het gaat om contractie/ontspanningsoefeningen met manuele controle van de kinesitherapeut. Deze techniek maakt het mogelijk de te bewerken/ontspannen zone te laten voelen/visualiseren, de patiënt te begeleiden (proprioceptie) en de BBS indien nodig te versterken.
De manuele revalidatie kan plaatsvinden onder controle van de kinesitherapeut via vaginaal en/of anorectaal contact, zodat de kinesitherapeut correcties kan aanbrengen bij de patiënt en later een progressieve weerstand kan toevoegen.
Als de BBS te zwak zijn om een vrijwillige contractie te verkrijgen, kan de kinesitherapeut een beroep doen op elektrostimulatie om de spierrespons te verbeteren. Hierbij wordt een infrapijnlijke elektrische stimulatie toegediend aan het perineum via een intracavitaire sonde, elektroden of sensoren.
Ontspanning
Behandeling van de dyssynergie (gebrek aan coördinatie)
Integratie in het lichaamsschema
Bewustwording van de diepe spieren en motorische controle. Er bestaan allerlei concepten die zich richten op het verbeteren van de functie van de diepe spieren (transversus abdominis, multifidi, BBS). Dit werk maakt het mogelijk de motorische controle en de neuromusculaire synergie te verbeteren (anticipatie, timing en co-contracties).
Elektrostimulatie
- Bewustwording van de BBS (zie hierboven)
- Inhibitie van de blaas: normaal gezien kan de blaas zich niet samentrekken buiten de mictie. Bij sommige patiënten doet de blaas toch wat ze wil en trekt ze samen buiten de mictie (een «nerveuze» blaas). De laagfrequente stimulatie is een uitstekend hulpmiddel om te werken op een overactieve blaas, dat wil zeggen dat het urgentiegevoel en de mictiefrequentie zullen verminderen.
- Pijn: antalgisch effect.
Concreet kan elektrostimulatie intracavitair worden uitgevoerd of ter hoogte van de nervus tibialis posterior (op de enkel). In sommige gevallen kan de kinesitherapeut een elektrostimulatie-apparaat aanbevelen aan de patiënt zodat deze de behandeling thuis kan uitvoeren.
De massages
- De weefselmassage bij littekens van episiotomie, keizersnede of chirurgie.
- De perineale massage wordt gebruikt om het perineum te ontspannen en soepeler te maken, de doorbloeding te verbeteren en de pijn te verminderen.
- De buikmassage bij constipatie/fecaloom.
De revalidatie rond de Perinatologie
- Abdomino-perineale voorbereiding op de bevalling
- Postnatale revalidatie (na vaginale bevalling of keizersnede).
Uitleg en voorstelling van hulpmiddelen
Ze kunnen worden gebruikt als aanvulling op de oefeningen. De therapeut kan soms het gebruik aanbevelen van vaginale kegels, vaginale facilitatoren (dilatators), een pessarium (intravaginaal hulpmiddel voor de ondersteuning van een prolaps bijvoorbeeld), enz.
Hoe herkent men een gespecialiseerde kinesitherapeut?
Op onze website vindt u een kaart waarmee u een kinesitherapeut kunt vinden die aan deze normen voldoet.
Een therapeut vinden
De kinesitherapeut die bekkenbodemklachten behandelt, moet beschikken over een Bijzondere Beroepskwalificatie (BBK) in abdomino-pelvio-perineale revalidatie en perinatale kinesitherapie, overeenkomstig de modaliteiten beschreven in het Ministerieel Besluit (MB) van 2016. Dit MB bepaalt ook de modaliteiten voor het behoud van de BBK. Dat wil zeggen continu bijscholing volgen bij nationale en internationale experten om de wetenschappelijke vooruitgang zo goed mogelijk bij te houden. Hij volgt bijscholingen, aanvullende cursussen, congressen en webinars. Hij blijft zijn kwaliteitsvolle opleiding voortzetten via het lezen van wetenschappelijke werken en neemt regelmatig deel aan collegiale bijeenkomsten tussen gespecialiseerde kinesitherapeuten en andere therapeuten van de pelvische sfeer (GLEK/Peer Review, enz.).
De gespecialiseerde kinesitherapeut is vertrouwd met de EBP-benadering (Evidence Based Practice), dat wil zeggen dat hij de bekkenbodem beschouwt als een globaal geheel, wat een globale aanpak van de anatomische en functionele afwijkingen veronderstelt. Hij behandelt dus niet een pathologie, maar een persoon in zijn geheel, op basis van zijn professionele ervaring en de meest recente wetenschappelijke evidenties.
Om een globale aanpak van de patiënt te garanderen, werkt de kinesitherapeut in multidisciplinaire samenwerking, dat wil zeggen met de behandelende huisarts, medische specialisten, de gynaecoloog, de uroloog, de chirurg, de oncoloog, de androloog, de gastro-enteroloog, de kinderarts, de neuroloog, de dermatoloog, de radioloog, de anesthesist, de radiotherapeut, de verpleegkundige, de diëtist, de nutritiethérapeut, de psycholoog, de seksuoloog, de maatschappelijk werker, de osteopaat, de kinesitherapeuten/ergotherapeuten, de posturoloog, de podoloog, enz.
